Odkrycie biskupiej bulli na wyspie Lukovac w Chorwacji

Polsko-chorwacki zespół archeologów odkrył na wyspie Lukovac w Chorwacji jedną z najstarszych znanych biskupich pieczęci ze wschodniego Adriatyku. Niewielki ołowiany przedmiot najprawdopodobniej należał do biskupa Stefana żyjącego w VI lub VII wieku.

Polscy i chorwaccy badacze prowadzą wykopaliska na Lukovacu od 2019 roku. Pracami kierują prof. Fabian Welc z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie oraz dr Ana Konestra z Instytutu Archeologii w Zagrzebiu. Wyspa leży w pobliżu popularnej turystycznie wyspy Rab.

Odkryta bulla ma niewielkie rozmiary. Jej front zdobi napis STEPHANVS umieszczony w trzech wierszach. Na drugiej stronie znajduje się skrót EPISC, pochodzący od łacińskiego słowa episcopus, czyli biskup. Przez środek ołowianego krążka biegnie kanalik, przez który niegdyś przewleczony był sznur mocujący pieczęć do dokumentu.

Jak wyjaśnia prof. Fabian Welc, w późnym antyku i wczesnym średniowieczu bulla służyła jako powszechne zabezpieczenie urzędowej korespondencji. Sznur przewlekano przez ołowiany krążek, a następnie zaciskano ołów specjalnymi szczypcami, co uniemożliwiało otwarcie przesyłki bez pozostawienia śladów.

Zabytek może okazać się jedną z najstarszych znanych pieczęci biskupich z całego obszaru wschodniego Adriatyku. Wartość odkrycia zwiększa jego precyzyjny kontekst archeologiczny, ponieważ badacze dysponują dokładnymi danymi stratygraficznymi, co pozwala powiązać konkretną postać z materialnymi pozostałościami osady na przełomie starożytności i średniowiecza.

Lukovac to dzisiaj surowa, bezludna skała. Badania prowadzone tam od 2019 roku w ramach projektu Chorwackiej Fundacji Nauki dowodzą jednak, że w VI-VIII wieku tętniło tu życie. Odkryto tam dobrze ufortyfikowaną osadę z wczesnochrześcijańskim kościołem oraz cysterną na wodę.